Wybór między klejem sztywnym a elastycznym decyduje o trwałości okładziny, a nie o jej wyglądzie. Klej sztywny sprawdza się na stabilnych podłożach wewnątrz budynku, natomiast na tarasie, balkonie czy ogrzewaniu podłogowym potrzebna jest zaprawa o potwierdzonej odkształcalności, zwykle klasy S1 lub S2.
Dlaczego podłoże i płytki pracują?
Beton, jastrych cementowy i płytki zmieniają wymiary pod wpływem temperatury oraz wilgoci. Nie rozszerzają się jednak w takim samym stopniu. Płytka ceramiczna i podłoże mają różne współczynniki rozszerzalności liniowej, dlatego przy nagrzewaniu lub chłodzeniu próbują przesunąć się względem siebie.
Na styku warstw powstają wtedy naprężenia ścinające. Jeżeli klej jest zbyt sztywny, nie może przejąć tych mikroruchów. Naprężenia kumulują się w kleju, płytce i spoinach, co może prowadzić do pękania fug, odspajania okładziny albo pęknięcia samej płytki.
Na tarasie proces ten może być gwałtowny. Nagrzana latem powierzchnia szybko stygnie podczas deszczu, a zimą okładzina przechodzi przez wiele cykli zamarzania i rozmrażania. Podobny, choć zwykle mniej intensywny mechanizm występuje przy ogrzewaniu podłogowym. Warstwa kleju musi tam kompensować cykliczne rozszerzanie i kurczenie podłoża.
Właśnie dlatego klej nie jest wyłącznie warstwą mocującą. W ograniczonym zakresie działa także jak odkształcalna warstwa pośrednia, która rozprasza naprężenia między płytką a podłożem. Duże ruchy konstrukcji wymagają jednak osobnych rozwiązań, takich jak właściwie zaprojektowane dylatacje lub maty oddzielające. Sam klej nie naprawi niestabilnego podłoża.
Co oznaczają klasy C1, C2, S1 i S2?
Oznaczenia klejów cementowych wynikają z klasyfikacji opisanej w normie PN-EN 12004. Litera C oznacza klej cementowy, a cyfra określa poziom jego podstawowych parametrów przyczepności. Klasa C1 jest klasą podstawową, natomiast C2 oznacza klej o podwyższonych parametrach, w tym wyższej wymaganej przyczepności.
Sam symbol C2 nie oznacza jeszcze, że klej jest elastyczny. O jego zdolności do przenoszenia odkształceń informuje oznaczenie S1 albo S2. Norma PN-EN 12002 posługuje się terminem odkształcalność poprzeczna, a nie potocznym słowem „elastyczność”. Parametr ten określa ugięcie próbki utwardzonego kleju podczas badania, bez jej uszkodzenia.
Najważniejsze różnice między klasami S przedstawiają się następująco:
- S1 – odkształcalność poprzeczna wynosząca co najmniej 2,5 mm i mniej niż 5 mm.
- S2 – wysoka odkształcalność poprzeczna wynosząca co najmniej 5 mm.
- Brak oznaczenia S – produkt nie ma zadeklarowanej normowej klasy odkształcalności S1 lub S2.
- C2S1 lub C2S2 – połączenie podwyższonej przyczepności z potwierdzoną odkształcalnością.
Wysoka odkształcalność jest zwykle efektem modyfikacji zaprawy polimerami. Tworzą one dodatkową sieć wiązań w stwardniałym kleju, zwiększają przyczepność do trudnych podłoży i obniżają jego sztywność. Nie oznacza to, że klej powinien uginać się jak guma. Ma przenieść określone naprężenia bez utraty przyczepności i bez pękania.
Klasa C2 ma znaczenie także przy płytkach niskonasiąkliwych, dużych formatach, układaniu na starej stabilnej okładzinie oraz na innych podłożach nienasiąkliwych. W takich miejscach mechaniczne zakotwienie kleju w porach podłoża jest ograniczone, więc większą rolę odgrywa przyczepność adhezyjna.
Jaki klej wybrać do konkretnego miejsca?
| Miejsce stosowania | Rekomendowany typ kleju | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| Stabilne wnętrze, małe lub średnie płytki | C1 lub C2, bez S | Na równym, nośnym i nieogrzewanym podłożu naprężenia są ograniczone. |
| Łazienka i kuchnia bez ogrzewania podłogowego | C1 lub C2 zgodnie z podłożem i płytką | Wilgoć sama w sobie nie wymusza klasy S, ale produkt musi być przeznaczony do danego miejsca. |
| Ogrzewanie podłogowe | Najczęściej C2S1 | Klej kompensuje cykliczne rozszerzanie i kurczenie jastrychu oraz okładziny. |
| Taras lub balkon | C2S1, a w trudniejszych warunkach C2S2 | Okładzina jest narażona na nagłe zmiany temperatury, wodę, mróz i naprężenia termiczne. |
| Stare stabilne płytki lub inne podłoże nienasiąkliwe | Najczęściej C2, często C2S1 | Potrzebna jest podwyższona przyczepność, a w razie ruchów podłoża także odkształcalność. |
W przypadku dużych formatów wybór zależy nie tylko od klasy kleju, lecz także od sztywności i nośności podłoża, sposobu podparcia płytki oraz zaleceń producenta. Na ogrzewaniu podłogowym i na zewnątrz klasa S1 jest najczęściej rozsądnym minimum. S2 może być uzasadniona przy większych naprężeniach, podatnym podłożu lub szczególnie wymagającej okładzinie.
Na co uważać przy wyborze?
Klej „mrozoodporny” nie jest automatycznie klejem elastycznym. Odporność na cykle zamrażania i rozmrażania opisuje inne właściwości niż odkształcalność poprzeczna. Sam napis „do stosowania na zewnątrz” również nie zastępuje analizy klasy, podłoża, formatu płytek i warunków pracy.
Stosowanie kleju sztywnego na tarasie lub balkonie jest poważnym błędem technologicznym. Nawet jeżeli początkowo płytki dobrze się trzymają, powtarzające się różnice temperatur mogą doprowadzić do utraty przyczepności. Naprawa zwykle wymaga wtedy usunięcia nie tylko pojedynczych płytek, lecz całych fragmentów okładziny.
Trzeba też ocenić cały układ, a nie samą zaprawę. Znaczenie mają nośność i wilgotność podłoża, jego wysezonowanie, dylatacje, hydroizolacja, pełne podparcie płytki oraz właściwie dobrana fuga. Na zewnątrz spoiny powinny mieć ograniczoną absorpcję wody i odporność na ścieranie. Elastyczny klej nie skompensuje błędów w pozostałych warstwach.
Jeżeli podłoże ma nieznaną nośność, jest spękane albo powierzchnia tarasu jest duża, dobór systemu najlepiej skonsultować z wykonawcą lub doradcą technicznym. W takich warunkach decyzja na podstawie samego hasła na opakowaniu może być niewystarczająca.
Na stabilnej ścianie lub podłodze wewnątrz budynku klej C1 może być wystarczający i nie ma powodu zastępować go zawsze droższym produktem. W miejscach narażonych na temperaturę, wilgoć i ruch podłoża koszt kleju klasy C2S1 albo C2S2 jest jednak niewielki w porównaniu z kosztem naprawy odspojonej okładziny.
